มอก. คืออะไร สมอ. คืออะไร ต่างกันอย่างไร

มอก. คือมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ส่วน สมอ. คือสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ซึ่งเป็นหน่วยงานในกระทรวงอุตสาหกรรม สำหรับบริษัทที่กำลังจัดซื้อหรือนำเข้าสินค้า การทราบว่าสินค้ามีเลข มอก. หรือมีเครื่องหมายอยู่บนบรรจุภัณฑ์ยังไม่เพียงพอ ต้องตรวจด้วยว่าสินค้าอยู่ภายใต้มาตรฐานบังคับหรือไม่ และบริษัทต้องดำเนินการเรื่องใบอนุญาตอย่างไรก่อนรับสินค้าออกจากศุลกากร ตามกฎหมายมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม

มอก. คืออะไร มาตรฐานทั่วไปกับมาตรฐานบังคับต่างกันอย่างไร

มอก. ย่อมาจาก มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม เป็นข้อกำหนดสำหรับผลิตภัณฑ์แต่ละประเภท เช่น คุณลักษณะ ส่วนประกอบ ความปลอดภัย และวิธีทดสอบ เพื่อใช้เป็นเกณฑ์พิจารณาว่าผลิตภัณฑ์เป็นไปตามมาตรฐานหรือไม่ รายละเอียดของแต่ละมาตรฐานจึงต้องอ่านจากข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์นั้น ตามนิยามในมาตรา 3 ของพระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม

การมีมาตรฐาน มอก. ไม่ได้หมายความว่าผลิตภัณฑ์ทุกประเภทถูกบังคับให้ต้องขอใบอนุญาตเหมือนกัน ต้องแยกสองลักษณะนี้ก่อน

• มาตรฐานทั่วไป โดยหลักเป็นการรับรองแบบสมัครใจ แต่การนำเครื่องหมายมาตรฐานไปแสดงต้องได้รับอนุญาตตามหลักเกณฑ์ ไม่ใช่ผู้ประกอบการตรวจสินค้าด้วยตนเองแล้วติดเครื่องหมายได้ทันที ดูคำอธิบายเรื่องเครื่องหมายมาตรฐานทั่วไปของ สมอ.
• มาตรฐานบังคับ เป็นมาตรฐานที่กฎหมายกำหนดให้ผลิตภัณฑ์ในขอบข่ายต้องเป็นไปตามข้อกำหนด ผู้ผลิต ผู้นำเข้า และผู้จำหน่ายมีหน้าที่ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง จึงต้องตรวจทั้งขอบข่ายสินค้าและวันที่ข้อกำหนดมีผลใช้บังคับ ดูคำอธิบายเรื่องผลิตภัณฑ์ที่กฎหมายกำหนดให้ต้องเป็นไปตามมาตรฐาน

เลขมาตรฐานกับวันเริ่มบังคับจึงเป็นข้อมูลที่ต้องพิจารณาแยกกัน ตัวอย่างประเด็นนี้อ่านเพิ่มเติมได้ในบท มอก. 2948 และสิ่งที่ผู้นำเข้ากระดาษสัมผัสอาหารต้องตรวจ

สมอ. คืออะไร และเกี่ยวข้องกับ มอก. อย่างไร

สมอ. ย่อมาจาก สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มีบทบาทด้านการกำหนดมาตรฐาน การตรวจสอบรับรอง การดำเนินการเกี่ยวกับใบอนุญาต และการกำกับดูแลผลิตภัณฑ์ตามกฎหมาย โดยการกำหนดมาตรฐานและการออกข้อบังคับยังมีหน้าที่ของคณะกรรมการและรัฐมนตรีตามที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่ สมอ. ออกข้อบังคับทุกเรื่องโดยลำพัง ดูบทบาทหน้าที่ของ สมอ.

คำที่เกี่ยวข้องกันจึงมีความหมายต่างกันดังนี้

• มอก. หมายถึง มาตรฐานหรือข้อกำหนดสำหรับผลิตภัณฑ์
• สมอ. หมายถึง หน่วยงานที่ดำเนินงานด้านมาตรฐาน การอนุญาต และการกำกับดูแล
• ใบอนุญาต หมายถึง เอกสารแสดงสิทธิในการดำเนินการตามประเภทและขอบข่ายที่ได้รับอนุญาต
• เครื่องหมายมาตรฐาน หมายถึง เครื่องหมายที่แสดงกับผลิตภัณฑ์ตามสิทธิและเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่ตัวใบอนุญาต

บริษัทจึงควรตรวจทั้งเอกสารและเครื่องหมายประกอบกัน ไม่ใช้ภาพเครื่องหมายบนสินค้าแทนการตรวจสิทธิของผู้นำเข้า สามารถดูรูปแบบเครื่องหมายจากหน้าเครื่องหมายมาตรฐานของ สมอ. โดยตรง

บริษัทผู้นำเข้าต้องตรวจอะไรบ้าง

เริ่มจากตรวจว่าสินค้าอยู่ในขอบข่ายมาตรฐานบังคับหรือไม่

ควรเริ่มจากรายชื่อผลิตภัณฑ์ที่กฎหมายกำหนดให้ต้องเป็นไปตามมาตรฐานของ สมอ. แล้วเปิดรายละเอียดมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง เปรียบเทียบกับวัสดุ ลักษณะสินค้า สเปก และการใช้งานจริง รวมถึงข้อยกเว้นและวันเริ่มใช้ ไม่ตัดสินจากชื่อสินค้าในใบเสนอราคาหรือพิกัดศุลกากรเพียงอย่างเดียว

หากตรวจแล้วเห็นว่าสินค้าไม่เข้าข่าย แต่ระบบใบขนยังเรียก Permit ให้แยกไปพิจารณาประเด็น สินค้าไม่เข้าข่าย มอก. แต่ใบขนติด Permit ต้องขอพิจารณาขอบข่ายอย่างไร แทนการเปลี่ยนชื่อสินค้าหรือพิกัดเพื่อให้ระบบผ่าน

ตรวจว่าใบอนุญาตออกให้ใคร และครอบคลุมสินค้าที่จะนำเข้าหรือไม่

ตัวอย่างเช่น ผู้ขายแจ้งว่า “สินค้ามี มอก. แล้ว” พร้อมส่งสำเนาใบอนุญาตมาให้ ฝ่ายจัดซื้อยังควรตรวจชื่อผู้รับใบอนุญาต โรงงานผู้ผลิต และรายละเอียดสินค้าหรือแบบรุ่นในขอบข่ายที่ได้รับอนุญาต ไม่ถือว่าเอกสารของผู้ขายหรือผู้นำเข้ารายอื่นใช้แทนบริษัทตนเองได้ทันที

สมอ. เคยตอบกรณีบริษัทเปิดใหม่ต้องการใช้ใบอนุญาตร่วมกับอีกบริษัทว่า ต้องขอรับใบอนุญาตใหม่ ไม่สามารถใช้ร่วมกันได้ ตามคำตอบของกองควบคุมมาตรฐาน ส่วนการพิจารณาอนุญาตยังเกี่ยวข้องกับคุณภาพผลิตภัณฑ์และระบบควบคุมคุณภาพของโรงงานตามกฎกระทรวงว่าด้วยการขออนุญาตและการอนุญาต พ.ศ. 2563 ข้อ 4

หากเปลี่ยนโรงงาน เพิ่มสินค้า หรือเปลี่ยนแบบรุ่น ควรตรวจขอบข่ายและเงื่อนไขกับ สมอ. ก่อนใช้เอกสารเดิม ไม่สรุปว่าใบอนุญาตหนึ่งฉบับครอบคลุมสินค้าทุกชนิดจากผู้ขายรายเดียวกัน

นำเข้าเพื่อจำหน่าย ต้องได้รับใบอนุญาตก่อนรับสินค้าจากศุลกากร

สำหรับผลิตภัณฑ์ที่มีกฎกระทรวงกำหนดให้ต้องเป็นไปตามมาตรฐานและนำเข้าเพื่อจำหน่ายในประเทศไทย มาตรา 21 วรรคหนึ่งกำหนดให้แสดงหลักฐานต่อพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อตรวจสอบ และได้รับใบอนุญาตจากเลขาธิการก่อนรับมอบสินค้าจากเจ้าพนักงานศุลกากร โดยต้องพิจารณาเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องตามกฎหมายด้วย อ่านได้จากมาตรา 21 ในตัวบทที่ สมอ. เผยแพร่

ในทางวางแผนจัดซื้อ บริษัทจึงควรตรวจเรื่องนี้ก่อนยืนยันการส่งสินค้า แม้กำหนดเวลาตามมาตราดังกล่าวจะระบุไว้ที่ขั้นก่อนรับมอบจากศุลกากร การเริ่มตรวจตั้งแต่ต้นช่วยให้ทราบว่าต้องเตรียมหลักฐานหรือดำเนินการเรื่องใดก่อนถึงขั้นรับสินค้า

นำเข้าใช้เองหรือเป็นตัวอย่าง ไม่ควรสรุปว่าได้รับยกเว้นทันที

กรณีนำเข้าสินค้าที่อยู่ภายใต้ข้อกำหนดดังกล่าวโดยไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อจำหน่าย แต่มีจำนวนเกินกว่าที่สำนักงานกำหนด มาตรา 21 วรรคสองกำหนดให้แจ้งต่อสำนักงานก่อนรับมอบจากศุลกากร และปฏิบัติตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่คณะกรรมการกำหนด ตามมาตรา 21 วรรคสอง

ดังนั้น หากบริษัทสั่งสินค้ามาทดลองใช้งานหรือเป็นตัวอย่าง ควรแจ้งชนิดสินค้า จำนวน และวัตถุประสงค์ให้ชัดเจน เพื่อให้ตรวจได้ว่าต้องดำเนินการตามเงื่อนไขใด ไม่ใช้คำว่า “ไม่ได้ขาย” เป็นข้อสรุปว่าไม่ต้องติดต่อ สมอ.

ประเด็นการเชื่อมข้อมูลใบอนุญาตผ่าน NSW กับกรมศุลกากรจะอธิบายแยกในบทถัดไป ส่วนกรณี มีใบอนุญาตแล้วแต่ Permit ไม่ขึ้นในใบขน สามารถอ่านแนวทางตรวจเบื้องต้นในบทเฉพาะเรื่องได้

หากไม่ดำเนินการตามข้อกำหนด มีผลอย่างไร

การขาดใบอนุญาตหรือไม่ดำเนินการตามหน้าที่ที่เกี่ยวข้องอาจทำให้บริษัทยังรับสินค้าออกจากศุลกากรไม่ได้ตามขั้นตอนปกติ และอาจมีความรับผิดตามกฎหมาย โดยต้องแยกฐานความผิดให้ถูกต้อง

• ไม่ปฏิบัติตามมาตรา 21 วรรคหนึ่ง มาตรา 48 กำหนดโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 2 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• ไม่ปฏิบัติตามมาตรา 21 วรรคสอง มาตรา 49 ซึ่งแสดงผลการปรับปรุงตามกฎหมายว่าด้วยการปรับเป็นพินัยแล้ว กำหนดให้เป็นความผิดทางพินัย ต้องชำระค่าปรับเป็นพินัยตั้งแต่ 5,000–50,000 บาท

สองกรณีนี้เป็นคนละฐานความผิด ไม่ควรนำเพดานโทษของกรณีหนึ่งไปใช้กับทุกปัญหาเกี่ยวกับ มอก. ตรวจข้อความได้จากมาตรา 48–49 ในกฎหมายฉบับปรับปรุงล่าสุดของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา

หากสินค้ามาถึงประเทศไทยแล้ว ควรตรวจขอบข่าย เอกสาร และสถานะการดำเนินการของสินค้าล็อตนั้นก่อนเลือกวิธีแก้ อ่านต่อได้ในบท ของติดด่านเพราะไม่มี มอก. ควรเริ่มตรวจตรงไหน

สรุปสาระสำคัญ

• มอก. คือมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ส่วน สมอ. คือหน่วยงานที่ดำเนินงานด้านมาตรฐาน การอนุญาต และการกำกับดูแล
• ก่อนนำเข้า ต้องตรวจว่าสินค้าอยู่ในขอบข่ายมาตรฐานบังคับหรือไม่ รวมถึงวันมีผลใช้บังคับ
• เครื่องหมายบนสินค้าไม่ใช่ใบอนุญาตของบริษัทผู้นำเข้า ต้องตรวจผู้รับใบอนุญาตและขอบข่ายให้ตรงกับสินค้าจริง
• การนำเข้าเพื่อจำหน่ายกับการนำเข้าโดยไม่จำหน่ายมีเงื่อนไขต่างกัน ไม่ควรสรุปว่าใช้เองหรือเป็นตัวอย่างแล้วได้รับยกเว้นทันที

คำถามที่พบบ่อย

เตรียมนำเข้าสินค้า แต่ยังไม่แน่ใจเรื่อง มอก. และใบอนุญาต

หากบริษัทยังไม่แน่ใจว่าสินค้าเข้าข่าย มอก. บังคับหรือเอกสารที่มีครอบคลุมการนำเข้าหรือไม่ สามารถส่งรายละเอียดสินค้า สเปก รูปภาพ และเอกสารให้ U:WENTI ช่วยตรวจประเด็นที่เกี่ยวข้อง ได้

ทีมงานจะพิจารณาข้อมูลของแต่ละกรณี เพื่อเสนอแนวทางเตรียมเอกสารและประสานงานตามข้อกำหนดของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

081 400 5090

[ ส่งเคสให้เราช่วยดู ]